Kanser tedavisi gören hastalar kendilerini kemoterapinin bir dizi yan etkisine maruz kalmış olarak bulabilirler. Yan etkiler genellikle kemoterapi türüne göre değişir ve her hasta farklı olduğu için her biri bireysel farklılıklarla karşılaşacaktır.

Kemoterapinin Yaygın Yan Etkileri​

Kemoterapinin yaygın yan etkileri şunları içerebilir:

Yorgunluk​

Yorgunluk, kemoterapinin en yaygın ve en bunaltıcı yan etkisidir. Kemoterapi nedeniyle yorgunluk yaşayan hastalar bunu üzücü olarak tanımlar ve hayatlarının her alanına nüfuz ettiğini söylerler. Uyku bile bu durumu iyileştirmez, ancak yorgunluğun derecesi bir sonraki tedaviye kadar azalacaktır.

Saç Dökülmesi​

Yorgunluk en yaygın olanı olsa da, saç dökülmesi genellikle ilk akla gelen kemoterapi yan etkisidir. Kemoterapi ilaçları, kanserde tipik olarak görülen hızlı büyüyen hücreleri öldürür, ancak aynı zamanda normal hızlı büyüyen hücrelere de zarar verir. Saç folikülleri hızlı büyüyen normal hücrelere bir örnektir. Ne kadar olduğunu bilmek mümkün değildir. Çoğu zaman saç dökülmesi tedaviden birkaç hafta sonra başlar. Kafa derisinin hassasiyeti normaldir ve saçlar genellikle tedavi sona ermeden önce yeniden çıkmaya başlar. Soğutma başlığı saç dökülmesi riskini azaltmaya yardımcı olabilir. Bir “kraniyal protez” (peruk), hastanın saç dökülmesi konusundaki öz-bilincine yardımcı olabilir.

Morarma ve Kanama​

Hızlı büyüyen hücrelerin etkilenen diğer türü kandaki trombositlerdir (kanamayı durdurmaya yardımcı olan hücreler). Trombosit eksikliği kolay morarma ve kanamaya yol açar, bu durum trombositopeni olarak adlandırılır. Bu kemoterapinin yaygın bir yan etkisi olsa da, tedavi ekibini morarma veya kanama ve şiddeti konusunda bilgilendirmek yine de önemlidir.

Kemoterapi Etkileri

Enfeksiyonlar​

Sağlıklı hücrelerin kemoterapinin çapraz ateşi altında kalmasıyla, enfeksiyonlar kemoterapi öncesine göre daha yaygın ve potansiyel olarak daha hayati tehlikelidir. Ateş tipik olarak enfeksiyonun ilk belirtisidir. Hastalar normal, reçetesiz ilaçlarla tedavi etmeden önce doktorlarına danışmalıdır. Yaygın enfeksiyon önleme tedbirleri kemoterapi hastaları için daha da önemlidir. Bunlar şunları içerir:

  • Ilık sabun ve su kullanarak ellerin iyice yıkanması (özellikle yiyeceklerle uğraşırken)
  • Büyük kalabalıklardan ve enfeksiyon, ateş veya grip olan kişilerden kaçınma
  • Ortak kullanım alanlarında tırabzanları, bankoları, oturma yerlerini, masaları ve sandalyeleri kullandıktan sonra kullanmak üzere mendil ve el dezenfektanı taşıyın
Vücutta kırmızı lekeler veya şişlik gibi herhangi bir anormalliği tespit etmek için rutin kendi kendine muayeneler de tavsiye edilir. Hasta bir enfeksiyondan şüphelenirse derhal doktorunu bilgilendirmelidir.

Anemi​

Anemi (düşük kırmızı kan hücresi sayısı), yavaş ilerlemesi nedeniyle kemoterapinin gözden kaçan bir yan etkisi olabilir. Anemi belirtileri şunları içerir:

  • Artmış kalp hızı
  • Nefes darlığı
  • Nefes almada sorun
  • Baş dönmesi
  • Göğüs ağrısı
  • Şişme
  • Soluk cilt
  • Aşırı yorgunluk.
Anemi, potansiyel olarak yaşamı tehdit eden bir başka kemoterapi yan etkisidir. Tedavi için doktor öncelikle kandaki hemoglobin seviyesini test ederek aneminin derecesini (hafif, orta, şiddetli veya hayatı tehdit edici) belirleyecektir.

Demir içeriği yüksek gıdalar tüketmek, kanser tedavisini geciktirmek ve ilaç tedavisi anemi için olası tedavilerdir. Kan transfüzyonu ile tedavi, aneminin derecesine bağlı olacaktır. Anemiyi izlemek ve belirtiler ortaya çıkarsa hastanın tedavi ekibini uyarmak çok önemlidir.

Bulantı ve Kusma​

Bulantı ve kusma kemoterapinin yaygın ve son derece rahatsız edici yan etkileridir. Kemoterapi genellikle beynin “kusma merkezini” ve yemek borusu, kalın bağırsak, ince bağırsak ve mideyi tetikleyebilir. Bu bölgeler tetiklendikten sonra, bulantıya neden olan bir refleks yolu oluşturulur. İlaçlar bulantı ve kusmayı önlemek için bu yolu bloke edebilir.

Sürekli kusma nedeniyle sıvı ve besin kaybı hızla ciddi hale gelebilir. Bulantı ve kusma için önleyici tedbirler arasında yumuşak yiyecekler yemek, soğuk sıvıları yavaşça içmek, yemekten sonra dinlenmek, baharatlı ve tatlı yiyeceklerden kaçınmak ve sert şeker emmek yer alır. Bu yan etkinin tedavisi daha ileri tedavinin ertelenmesine neden olabilir.

İştah Değişiklikleri​

İştah değişiklikleri, özellikle de iştahsızlık, kemoterapinin bir yan etkisi olabilir. İştah değişikliklerinin izlenmesi kolay olduğundan, hızlı bir şekilde tedavi edilen ve kısa vadeli bir sorun olabilir. Ancak iştahsızlık ele alınmazsa, vücut hassas bir zamanda gerekli besinleri alamadığı için daha ciddi bir hal alabilir.

Tedaviler arasında daha küçük ve daha sık öğünler (günde sekiz kadar), smoothie’ler, nişastalı yiyecekler, soğuk içecekler ve hoş kokulu yiyecekler yer alır. İştahsızlık devam ederse tedavi ekibini bilgilendirin.